Memede Uyku ve Bebeklerde Memede Uyuma Alışkanlığı Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Merhaba sevgili anne, baba veya bebek uykusuyla kafası fena halde karışmış sevgili okuyucum.

Gecenin bir yarısı, göz kapaklarınızın üzerinde sanki tonlarca yük varmış gibi hissettiğiniz o anları hayal edin. Bebeğiniz ağlıyor, siz onu kucağınıza alıyorsunuz ve o mucizevi an gerçekleşiyor: Bebeğiniz memeye değdiği anda dünyadaki tüm fırtınalar diniyor, o minicik beden gevşiyor ve derin bir uykuya dalıyor. Siz de o an hem büyük bir huzur hem de içten içe bir suçluluk duyuyorsunuz: “Acaba yanlış mı yapıyorum? Ona kötü bir alışkanlık mı kazandırıyorum?”

Bugün kahvelerimizi (veya uykusuzluktan dolayı bitki çaylarımızı) alalım ve şu meşhur memede uyku konusunu enine boyuna, bilimsel gerçeklerden kopmadan ama kalbimizi de işin içine katarak konuşalım.

Memede Uyku Neden Bu Kadar Tatlı ve Vazgeçilmez? (Biyolojik Gerçekler)

Bebeklerin memede uyumaya bu kadar meyilli olması aslında bizim bir “hatamız” değil, doğanın muazzam bir tasarımıdır. Şöyle düşünün; biz yetişkinler uykuya dalmak için bazen bir kitap okuruz, bazen sevdiğimiz bir yastığa sarılırız. Bebekler için ise dünya çok karmaşık ve gürültülü. Onlar için en güvenli, en tanıdık yer annelerinin kucağı.

İşin biyolojik kısmına baktığımızda, aslında memede uykunun bir “uyku iksiri” olduğunu görüyoruz. Bebek emmeye başladığında hem bebekte hem de annede Kolesistokinin (CCK) adı verilen bir hormon salgılanıyor. Bu hormon, bebeğin sindirim sistemine “işler yolunda” mesajı gönderirken aynı zamanda doğal bir sakinleştirici görevi görüyor. Hani o emzirme bittikten sonra bebeğinizin kafasının yana düşüp, ağzının kenarında bir damla sütle kendinden geçtiği o an var ya; işte o CCK hormonunun zaferidir!

Üstelik anne sütü akıllı bir sıvıdır. Gece üretilen süt, gündüz üretilenden farklıdır. Akşam saatlerinde sütünüzde melatonin (uyku hormonu) ve triptofan seviyeleri artar. Yani aslında bebeğinize doğal bir uyku şurubu ikram ediyorsunuz. Buna bir de “aşk hormonu” oksitosin eklendiğinde, o emzirme anı dünyanın en huzurlu limanına dönüşüyor.

“Memeyi Bıraktığı An Gözlerini Açıyor!” (Uyku Dernekleşmesi)

Peki, uzmanlar neden bazen bu duruma karşı çıkıyor? Burada karşımıza “uyku dernekleşmesi” (sleep association) kavramı çıkıyor. Kendi hayatımdan bir örnek vereyim: Eğer her gece yumuşacık bir yastıkla uyumaya alışkınsanız ve gece uyanıp yastığınızın yerinde olmadığını görürseniz ne yaparsınız? Muhtemelen panikleyip o yastığı aramaya başlarsınız.

Bebekler için de durum aynı. Eğer bebek sadece memede uyumayı biliyorsa, gece doğal olarak yaşadığı hafif uyanıklık evrelerinde “Nerede benim memem?” diyerek uyanır. Çünkü beyni uykuya geçişi sadece o fiziksel temas ve emme eylemiyle kodlamıştır. Problem olan emzirmenin kendisi değil, bebeğin uyku döngüleri arasında kendi kendini sakinleştirecek başka bir araca sahip olmamasıdır.

Memede Uyku Yolculuğu Dönemlere Göre Nasıl Değişir?

Bebeğinizin 2 aylıkken memede uyumasıyla 18 aylıkken uyuması arasında dağlar kadar fark vardır:

• 0-4 Ay (Dördüncü Trimester): Bu dönemde bebeğinize “alışkanlık yapar” diye yaklaşmak haksızlıktır. O daha dünyayı tanımıyor. Rahimdeki o güvenli, sıcak ve ritmik alanı arıyor. Bu dönemde memede uyutmak, ona “Ben buradayım, güvendesin” demenin en yalın yoludur.
• 4-8 Ay: İşte burası biraz riskli bölge. “4. ay uyku gerilemesi” kapıyı çaldığında, bebekler daha bilinçli hale gelir. Artık memeyi sadece acıktığı için değil, uykusunu sürdürmek için bir “strateji” olarak kullanmaya başlarlar.
• 2 Yaş ve Üstü: Bu evrede olay artık biyolojik bir ihtiyaçtan ziyade duygusal bir ritüele dönüşmüştür. Gün boyu kreşte veya oyun parkında koşturan minik insan, günün tüm stresini annesinin göğsünde atmak ister.

Peki, Memede Uyutma Düzeni Ne Zaman Değişmeli?

Eğer siz ve bebeğiniz bu durumdan memnunsanız, gece uyanmalar sizi perişan etmiyorsa ve o anların tadını çıkarıyorsanız; kimsenin “yanlış yapıyorsun” demesine izin vermeyin. Ancak;

• Sabaha kadar her 45 dakikada bir memede uyanıyorsa,
• Siz yorgunluktan günlük hayatınızı sürdüremiyorsanız,
• Bebeğiniz uykusuzluktan dolayı gün boyu huzursuzsa,

Artık nazikçe bir değişim yapmanın vakti gelmiş demektir.

Nazikçe Uzaklaşma: “Ağlatmadan” Memede Uyku Bağı Nasıl Çözülür?

Bebeğinizi memeden uykusuzluğa sert bir geçişle mahkum etmeyin. İşte benim de zamanında denediğim ve sonuç aldığım bazı stratejiler:

1. Pantley’in Çekme Yöntemi: Bebeğiniz memede iyice mayıştığında ama henüz tam dalmadığında memeyi ağzından nazikçe çekin. Eğer aranırsa geri verin. Bir süre sonra tekrar deneyin. Amacı, o son “dalma” anını memeden bağımsız yapmasını sağlamaktır.
2. Rutin Sıralamasını Değiştirin: Çoğumuz “Emzir ve Yatağa Yatır” kuralını uygularız. Bunu “Emzir – Pijama Giy – Kitap Oku – İyi Geceler Öpücüğü” şeklinde değiştirin. Besleme eylemi ile uyku eylemi arasına mesafe koyun.
3. Baba/Partner Desteği: Bebekler annenin kokusunu aldığında memeyi isterler, bu kaçınılmazdır. Birkaç gece boyunca uyutma görevini partnerinize devredin. Bebek, uyumanın başka bir yolu (pışpışlama, hafif bir kucak vs.) olduğunu babasının kollarında daha kolay öğrenebilir.
4. Katmanlı Destek: Memede uyuturken bebeğinizin sırtına hafifçe pışpış yapmaya başlayın. Bir hafta sonra memeyi çekip sadece pışpışla devam etmeyi deneyin. Bebek bir desteği (meme) kaybederken diğerine (pışpış) tutunacaktır.

Son Bir Not

Sevgili anne, bugünlerde çok yorgun olabilirsin. Bebeğinin memenden hiç ayrılmayacakmış gibi hissettiği o uzun geceler geçmek bilmiyor olabilir. Ama şunu bil: Hiçbir çocuk üniversiteye giderken hala annesinin memesinde uyumuyor. Bu bir dönem, bir gelişim evresi.

Eğer memede uyku senin için bir “sorun” değilse, bu senin en doğal hakkın. Eğer bir “sorun” haline geldiyse, bunu değiştirmek de senin hakkın ve bu seni “kötü anne” yapmaz. Bebeğin senin sevginle, ilginle ve o güvenli bağınla büyüyecek; memede uyusa da uyumasa da…

Kendine nazik davran, sen elinden gelenin en iyisini yapıyorsun.